Mùi nhà mới từ đâu ra và cách khử mùi đúng thay vì át mùi

Mùi nhà mới chủ yếu đến từ các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi thoát ra từ sơn, keo, ván gỗ công nghiệp, đồ nội thất và thảm mới, trong đó có formaldehyde từ keo dán ván. Khử mùi đúng là xử lý nguồn và tăng thông gió để nồng độ giảm thật, còn xịt thơm phòng, đốt nến thơm chỉ át mùi, có khi còn thêm hoá chất vào không khí. Mùi không phải thước đo an toàn: có chất độc gần như không mùi, có mùi khó chịu mà ít hại, nên đừng lấy "hết mùi" làm tiêu chí duy nhất.

Mũi ta "đo" mùi trong nhà kém hơn ta tưởng

Trước khi bàn cách khử mùi, cần hiểu ba giới hạn của cái mũi:

• Thích nghi. Sau vài phút ở trong một căn phòng, mũi giảm phản ứng với mùi nền. Chủ nhà thường không còn ngửi ra mùi nhà mình; khách bước vào thì thấy ngay. Muốn đánh giá đúng, hãy ra ngoài trời vài phút rồi mới quay vào ngửi.
• Ngưỡng mùi khác ngưỡng hại. Carbon monoxide từ bếp than, máy phát điện chạy trong nhà kín gần như không mùi nhưng có thể gây chết người. Ngược lại, mùi hôi của nước thải ở nồng độ thấp khó chịu hơn là nguy hiểm.
• Mỗi người một ngưỡng. Người này thấy nồng nặc, người kia thấy bình thường. Người hen suyễn, trẻ nhỏ, người già thường nhạy cảm hơn với chất kích ứng.

Vì vậy chiến lược đúng không phải "làm sao cho không ngửi thấy", mà là "làm sao cho không khí sạch hơn thật".

Nhà mới có mùi vì đâu

Formaldehyde là chất được quan tâm nhiều nhất. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa ra mức hướng dẫn 0,1 mg/m³ trung bình 30 phút cho không khí trong nhà, và Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp formaldehyde vào nhóm chất gây ung thư cho người khi phơi nhiễm đủ mức. Nồng độ formaldehyde thoát ra tăng khi nhiệt độ và độ ẩm tăng, điều đáng lưu ý với nhà đóng kín ở mùa nồm hay mùa hè nóng ẩm.

Khử mùi đúng: bốn việc theo thứ tự ưu tiên

1. Chọn nguồn ít phát thải ngay từ đầu

Cách rẻ nhất để có ít mùi là không đưa nhiều chất vào nhà. Khi làm nội thất, hỏi nhà cung cấp về cấp phát thải formaldehyde của ván (các ký hiệu như E1, E0 hay chứng nhận tương đương thể hiện mức phát thải thấp), chọn sơn có hàm lượng hợp chất bay hơi thấp. Hỏi kỹ thông số kỹ thuật thay vì chỉ tin chữ "thân thiện môi trường".

2. Thông gió: vũ khí mạnh nhất

Thông gió pha loãng chất ô nhiễm bằng không khí ngoài trời và đưa chúng ra khỏi nhà. Vài nguyên tắc:

• Gió lùa xuyên phòng: mở cửa ở hai phía đối diện hiệu quả hơn nhiều so với mở một cửa sổ.
• Quạt hút đẩy khí ra ngoài: đặt quạt ở cửa sổ thổi ra, mở cửa phía đối diện cho khí sạch vào.
• Mở tủ, ngăn kéo đồ gỗ mới trong những tuần đầu để chất bay hơi thoát ra thay vì tích trong lòng tủ.
• Chưa dọn vào ở ngay nếu có thể: sau khi sơn, để nhà thông thoáng ít nhất vài ngày tới một hai tuần.
• Không ngủ trong phòng vừa sơn, nhất là trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người hen suyễn.

3. Kiểm soát nhiệt và ẩm

Nhiệt và ẩm làm formaldehyde và nhiều chất khác thoát ra nhanh hơn. Dùng máy hút ẩm hoặc điều hoà chế độ khô vào mùa nồm vừa giảm mùi mốc vừa giảm phát thải. Một số người cố ý "nướng nhà" (bật sưởi nóng rồi thông gió) để đẩy nhanh phát thải; cách này không nên tự làm ở nhà ở vì nhiệt cao có thể làm hỏng vật liệu và người trong nhà hít phải lượng lớn trong thời gian ngắn.

4. Thời gian

Phát thải từ phần lớn vật liệu mới giảm nhanh nhất trong vài tuần đầu, sau đó chậm dần. Thông gió đều đặn trong vài tháng đầu quan trọng hơn bất kỳ "mẹo khử mùi" nào.

Những cách "khử mùi" phổ biến: cái nào có tác dụng

Những mùi lạ trong nhà cần đọc đúng

Không phải mùi nào cũng là "mùi nhà mới". Một số mùi là tín hiệu cần hành động:

• Mùi gas (hôi như trứng thối, bắp cải hỏng). Khí đốt hoá lỏng được pha chất tạo mùi để báo rò rỉ. Khi ngửi thấy: không bật, tắt công tắc điện, không bật lửa, không dùng điện thoại trong khu vực; khoá van bình gas, mở cửa thông gió, ra khỏi nhà rồi gọi đơn vị cung cấp gas hoặc cứu hoả 114.
• Mùi khét nhựa, mùi cháy dây điện. Ngắt cầu dao khu vực nghi ngờ, kiểm tra ổ cắm, phích cắm nóng chảy. Có khói, có lửa thì gọi 114.
• Mùi mốc, mùi đất ẩm. Thường do nấm mốc phát triển ở góc tường ẩm, sau tủ, dưới thảm, nhất là mùa nồm. Át mùi không giải quyết được; phải tìm chỗ thấm, chỗ đọng nước, làm khô và vệ sinh.
• Mùi cống ở nhà vệ sinh, bồn rửa ít dùng. Thường do ống xi phông (bẫy nước hình chữ U dưới bồn, dưới phễu thoát sàn) bị khô, khí cống bay ngược lên. Chỉ cần đổ một xô nước vào lỗ thoát định kỳ để nước bịt lại.
• Mùi hôi trong tủ lạnh. Dọn đồ hỏng, lau bằng nước ấm pha baking soda; một hộp baking soda mở nắp đặt trong ngăn mát giúp hấp thu một phần mùi có tính axit.

Lịch khử mùi cho nhà mới: làm được ngay

1. Tuần đầu sau khi sơn, lắp nội thất: mở cửa xuyên phòng tối đa ban ngày, bật quạt hút; mở toang tủ và ngăn kéo; chưa ngủ lại trong phòng vừa sơn.
2. Tuần 2 đến tuần 4: mỗi sáng mở cửa ít nhất vài chục phút; chạy hút ẩm nếu trời nồm; tháo màng bọc nilon trên nệm, sofa và để chúng "thở" ở chỗ thoáng.
3. Tháng thứ 2 đến thứ 6: duy trì thói quen thông gió hằng ngày, kể cả khi bật điều hoà (nhiều điều hoà gia đình chỉ làm mát khí trong phòng, không đưa khí ngoài vào).
4. Không thêm nguồn mùi mới trong giai đoạn này: hạn chế xịt thơm phòng, nến thơm, máy khuếch tán chạy liên tục.
5. Thấy cay mắt, đau đầu, ho khi ở trong nhà mà ra ngoài đỡ: tăng thông gió, rời khỏi phòng; triệu chứng kéo dài thì đi khám và cân nhắc thuê đơn vị đo chất lượng không khí trong nhà.

Góc nhìn hôm nay: không khí sạch không cần mùi thơm

Thói quen phổ biến là "nhà phải thơm": xịt thơm sau khi lau nhà, đốt nến khi có khách, máy khuếch tán chạy cả ngày. Nhưng không khí sạch nhất thường là không khí gần như không mùi. Mùi thơm có thể là niềm vui, nên dùng có chủ đích và có giới hạn, ở phòng thoáng, trong thời gian ngắn, tránh xa trẻ nhỏ và người hen suyễn, chứ không phải lớp phủ để che mùi chưa xử lý.

Muốn tìm hiểu thêm, các hướng dẫn chất lượng không khí trong nhà của WHO và của cơ quan bảo vệ môi trường các nước đều công khai, có phần riêng về formaldehyde, hợp chất bay hơi và thông gió. Khi sửa nhà, tờ thông số kỹ thuật của sơn và ván gỗ là tài liệu đáng đọc hơn mọi lời quảng cáo.