Wiki · chungcat.com
Cẩm nang chưng cất và tinh dầu tiếng Việt: chưng cất là gì và vì sao hơi nước kéo được mùi thơm, cây hương Việt (sả, tràm, quế, hồi, vỏ bưởi, ngọc lan, hoa nhài), nghề cất tinh dầu ở các vùng trồng, nhận biết tinh dầu thật – giả, dùng tinh dầu an toàn trong nhà, hương liệu và cách mùi hương được phối, lịch sử chưng cất và các ứng dụng hoá học đời sống như cất nước, khử mặn, tách chất.
Mở app Chưng CấtGhép lá thành giọt, pha giọt thành hương›
Chưng cất là gì
Chưng cất tách chất lỏng nhờ độ bay hơi khác nhau: đun cho chất dễ bay hơi hoá hơi, dẫn hơi đi rồi làm lạnh cho ngưng lại. Kèm bộ phận cơ bản và phép thử an toà
Chưng cất là gì
Chưng cất đơn giản chỉ có một lần bay hơi – ngưng tụ, hợp khi các chất sôi cách xa; chưng cất phân đoạn thêm cột để làm giàu nhiều bậc, tách được chất sôi gần n
Chưng cất là gì
Tinh dầu không tan trong nước nên mỗi chất góp áp suất hơi riêng; hỗn hợp sôi dưới 100 °C và hơi nước kéo theo phân tử thơm dù chúng sôi ở 170–250 °C.
Chưng cất là gì
Hạ áp suất thì chất lỏng sôi ở nhiệt độ thấp hơn: nước chỉ sôi khoảng 46 °C ở một phần mười atm. Đây là cách tách vitamin, hương liệu, dầu nặng mà không làm hỏn
Chưng cất là gì
Hồi lưu là phần lỏng ngưng tụ trả lại tháp, chảy xuống gặp hơi đi lên; mỗi đĩa là một bậc làm giàu. Tháp càng nhiều đĩa càng sạch, tới giới hạn đẳng phí và chi
Chưng cất là gì
Bộ chưng cất gồm nguồn nhiệt, bình cầu với đá bọt, đầu nối có nhiệt kế, ống sinh hàn nước vào dưới ra trên, bình hứng. Cách lắp đúng, lỗi hay gặp, vì sao không
Chưng cất là gì
Áp suất hơi là áp suất của hơi cân bằng với chất lỏng; chất sôi khi áp suất hơi bằng áp suất bên ngoài. Nắm hai khái niệm này là hiểu vì sao mọi kiểu chưng cất
Chưng cất là gì
Chưng cất tách chất lỏng nhờ độ bay hơi khác nhau: đun cho chất dễ bay hơi hoá hơi, dẫn hơi đi rồi làm lạnh cho ngưng lại. Kèm bộ phận cơ bản và phép thử an toà
Chưng cất là gì
Chưng cất đơn giản chỉ có một lần bay hơi – ngưng tụ, hợp khi các chất sôi cách xa; chưng cất phân đoạn thêm cột để làm giàu nhiều bậc, tách được chất sôi gần n
Chưng cất là gì
Tinh dầu không tan trong nước nên mỗi chất góp áp suất hơi riêng; hỗn hợp sôi dưới 100 °C và hơi nước kéo theo phân tử thơm dù chúng sôi ở 170–250 °C.
Lịch sử chưng cất
Chưng cất có văn bản chắc chắn từ Alexandria khoảng năm 300, qua thế giới Hồi giáo, châu Âu, rồi thành tháp lọc dầu; dấu vết Lưỡng Hà cổ hơn vẫn còn tranh cãi.
Lịch sử chưng cất
Alembic là bộ nồi chưng cất cổ gồm nồi đun, mũ ngưng tụ có rãnh hứng và vòi dẫn; tên đi từ ambix Hy Lạp qua al-anbiq Ả Rập vào tiếng Latin, nay vẫn còn dùng.
Lịch sử chưng cất
Ibn Sina (980–1037) thường được gọi là người phát minh chưng cất tinh dầu hoa hồng, nhưng al-Kindi đã mô tả cách cất nước hoa hồng từ thế kỷ 9, trước ông cả tră
Tinh dầu cây Việt
Sả chanh cho tinh dầu giàu citral, mùi chanh tươi; sả Java giàu citronellal, geraniol, mùi ngọt hăng. Hai loài khác nhau nên công dụng và cách dùng cũng khác.
Tinh dầu cây Việt
Dầu tràm cất từ lá Melaleuca cajuputi, giàu 1,8-cineole nên the mát. Thoa gần mũi trẻ nhỏ có thể gây khó thở; trẻ dưới 2 tuổi cần hỏi bác sĩ nhi trước khi dùng.
Tinh dầu cây Việt
Với quế Việt (Cinnamomum cassia), dầu vỏ, lá, cành đều chủ yếu là cinnamaldehyde, chỉ khác độ đậm; quế Ceylon thì dầu lá lại giàu eugenol. Dầu quế chìm trong nư
Nghề cất tinh dầu
Dầu tràm Huế cất từ lá cây tràm gió trên đồi cát quanh thành phố Huế bằng hơi nước. Lá cho chưa tới 1% dầu, nên mỗi lít dầu cần cỡ một hai tạ lá tươi.
Nghề cất tinh dầu
Văn Yên (nay thuộc Lào Cai) và Trà Bồng (Quảng Ngãi) trồng quế cassia lấy vỏ; lá, cành tỉa được cất ra tinh dầu quế giàu cinnamaldehyde, nặng hơn nước.
Nghề cất tinh dầu
Hồi Lạng Sơn hái hai vụ: hồi chiêm tháng 3–4 và hồi mùa tháng 8–10. Quả kém mã được cất ra tinh dầu giàu anethole, thứ dầu đông đặc khi trời lạnh.
Dùng tinh dầu an toàn
Người lớn thường pha 1–3% khi thoa diện rộng, 0,5–1% cho mặt, tối đa khoảng 5% cho vùng nhỏ ngắn ngày; quế, đinh hương, sả chanh cần thấp hơn nhiều.
Dùng tinh dầu an toàn
Trẻ dưới 3 tháng không thoa tinh dầu, dưới 2 tuổi hỏi bác sĩ nhi trước; bạc hà, khuynh diệp, tràm, long não không dùng gần mặt trẻ; cất lọ ngoài tầm tay.
Dùng tinh dầu an toàn
Bà bầu nên hỏi bác sĩ trước khi dùng tinh dầu; nếu dùng thì tránh ba tháng đầu, pha không quá khoảng 1%, tránh nhóm có hại cho thai và không bao giờ uống.
Đọc nhãn và chất lượng tinh dầu
Nhãn tinh dầu đủ thông tin phải ghi tên khoa học, bộ phận cất, nơi trồng và phương pháp lấy dầu; cùng số lô, ngày cất, cảnh báo để người dùng biết mình đang cầm
Đọc nhãn và chất lượng tinh dầu
GC-MS tách tinh dầu thành từng hợp chất rồi nhận diện bằng khối phổ. Đọc phiếu cần xem chất chính có đúng khoảng của loài, có chất lạ không và số lô có khớp cha
Đọc nhãn và chất lượng tinh dầu
Tinh dầu nguyên chất lấy thẳng từ cây; tinh dầu pha dầu nền đã hoà vào dầu thực vật theo tỉ lệ; dầu thơm là hương liệu tổng hợp pha dung môi. Cách đọc nhãn, thử
Hương liệu & khoa học mùi
Mũi ngửi nhờ vài triệu tế bào khứu giác mang khoảng 400 loại thụ thể; não đọc tổ hợp thụ thể bị kích hoạt như mã vạch, phát hiện đoạt Nobel 2004 của Axel và Buc
Hương liệu & khoa học mùi
Mùi gợi ký ức mạnh vì tín hiệu khứu giác đi thẳng tới hạch hạnh nhân và vùng quanh hồi hải mã; ký ức do mùi gợi lại không chính xác hơn nhưng đậm cảm xúc hơn.
Hương liệu & khoa học mùi
Nốt đầu là phân tử nhẹ bay trong khoảng nửa giờ, nốt giữa là thân mùi kéo dài vài giờ, nốt cuối bám lại cả ngày; thứ tự do độ bay hơi của từng nguyên liệu quyết
Hoá học đời sống quanh chưng cất
Nước cất là nước đun thành hơi rồi ngưng tụ nên gần như không còn khoáng; nước tinh khiết thường lọc RO, nước khoáng giữ khoáng tự nhiên. Mỗi loại hợp một việc
Hoá học đời sống quanh chưng cất
Trên cao áp suất khí quyển thấp nên nước sôi sớm hơn: cứ khoảng 300 m giảm chừng 1 °C, Đà Lạt khoảng 95 °C, đỉnh Fansipan gần 90 °C, món ninh hầm vì thế lâu chí
Hoá học đời sống quanh chưng cất
Nồi áp suất nhốt hơi nước làm áp suất tăng, nước chỉ sôi ở khoảng 115 đến 121 °C thay vì 100 °C, nên gân, móng giò, đậu khô chín nhanh hơn gấp mấy lần nồi thườn
Chưng cất trong công nghiệp
Dầu thô được nung tới khoảng 350–370 °C rồi vào tháp chưng cất; hơi nguội dần theo chiều cao, khí, xăng thô, dầu hoả, diesel và cặn ngưng ở từng tầng riêng.
Chưng cất trong công nghiệp
Dung Quất (Quảng Ngãi) công suất 6,5 triệu tấn/năm, cho sản phẩm từ 2009; Nghi Sơn (Thanh Hoá) 10 triệu tấn/năm, vận hành 2018, chạy dầu Kuwait nhiều lưu huỳnh.
Chưng cất trong công nghiệp
Chưng cất cho nước rất sạch, chịu nước biển xấu nhưng tốn nhiệt; thẩm thấu ngược ép nước qua màng ở 55–80 bar, chỉ khoảng 3–4 kWh/m³ nên chiếm phần lớn nhà máy
Cây thơm và vườn hương
Cây tạo mùi thơm từ terpen và phenylpropanoid cất trong lông tuyến, túi tiết để đuổi sâu, kìm nấm, gọi côn trùng thụ phấn và cả thiên địch của sâu hại.
Cây thơm và vườn hương
Họ hoa môi Lamiaceae gồm bạc hà, húng quế, tía tô, kinh giới, oải hương; nhận ra nhờ thân vuông, lá mọc đối, hoa hai môi và lông tuyến chứa tinh dầu.
Cây thơm và vườn hương
Tinh dầu cam quýt nằm trong túi tiết ở lớp vỏ màu và trên lá, chủ yếu là limonen; dầu vỏ thường ép lạnh nên có thể chứa chất gây bỏng nắng trên da.