Nghề cất tinh dầu
Nghề nấu dầu tràm ở Huế: lò cất, mùa lá và người giữ nghề
Dầu tràm Huế cất từ lá cây tràm gió trên đồi cát quanh thành phố Huế bằng hơi nước. Lá cho chưa tới 1% dầu, nên mỗi lít dầu cần cỡ một hai tạ lá tươi.
Lò cất tràm Huế, tinh dầu quế Yên Bái, hồi Lạng Sơn, sả Quảng Ngãi: vùng nguyên liệu, mùa vụ và đời người làm nghề.
Nghề cất tinh dầu
Dầu tràm Huế cất từ lá cây tràm gió trên đồi cát quanh thành phố Huế bằng hơi nước. Lá cho chưa tới 1% dầu, nên mỗi lít dầu cần cỡ một hai tạ lá tươi.
Nghề cất tinh dầu
Văn Yên (nay thuộc Lào Cai) và Trà Bồng (Quảng Ngãi) trồng quế cassia lấy vỏ; lá, cành tỉa được cất ra tinh dầu quế giàu cinnamaldehyde, nặng hơn nước.
Nghề cất tinh dầu
Hồi Lạng Sơn hái hai vụ: hồi chiêm tháng 3–4 và hồi mùa tháng 8–10. Quả kém mã được cất ra tinh dầu giàu anethole, thứ dầu đông đặc khi trời lạnh.
Nghề cất tinh dầu
Một hecta sả thường cho từ vài chục tới hơn trăm kg tinh dầu mỗi năm, bằng tích của lượng lá cắt được, hàm lượng dầu trong lá và hiệu suất lò cất.
Nghề cất tinh dầu
Một mẻ cất tinh dầu bằng hơi nước gồm năm bước: chuẩn bị nguyên liệu, nạp nồi đều tay, đun giữ nhịp hơi, ngưng tụ đủ lạnh và tách lớp dầu khỏi nước.
Nghề cất tinh dầu
Hydrosol là phần nước còn lại sau khi tách tinh dầu, chứa lượng nhỏ chất thơm hoà tan, nhiều chất ưa nước hơn tinh dầu, dịu mùi nhưng dễ nhiễm vi sinh.
Nghề cất tinh dầu
Bã sau chưng cất tinh dầu thường được phơi khô làm chất đốt cho lò, ủ hoai làm phân hữu cơ hoặc phủ gốc; bón bã còn tươi có thể làm cây con chậm lớn.
Nghề cất tinh dầu
Bốn nguy cơ lớn ở lò cất tinh dầu là bỏng hơi nước, thiết bị chịu áp bị bục, cháy tinh dầu và ngạt khói, khí CO; phần lớn tai nạn đến từ thao tác quen tay.
Nghề cất tinh dầu
Cơ sở tinh dầu nông thôn thường đi từ lò hộ, lên hợp tác xã, rồi làm thương hiệu và OCOP; cái khó nhất là giữ chất lượng đều qua từng mẻ và có giấy tờ chứng min
Nghề cất tinh dầu
Lò cất tinh dầu phần lớn đốt củi và bã; ga, điện, viên nén sạch hơn nhưng tốn đầu tư. Cải tiến buồng đốt, cách nhiệt và tận dụng nước nóng thường tiết kiệm hơn.